KROSNO - pięknie, czyli funkcjonalnie

Ścieżka architektury modernistycznej

Informacje o ścieżce

  • Długość: ok. 1,5 km
  • Czas: 1 godz.
  • Trudność: łatwa
  • Utrudnienia związane z dostępnością:
    jedynym utrudnieniem może być
    przejście pod górkę ulicą Niepodległości
Krosno na przełomie XIX i XX wieku przeżywało znaczny rozwój, odrabiając straty z poprzednich ponad stu lat kryzysu i zastoju. Rozwój miasta zaowocował wielu ładnymi i ciekawymi budynkami, które do dzisiaj zdobią nasze miasto. W tym czasie w budownictwie przewinęło się kilka stylów architektonicznych, ale ostatecznie w latach 20-tych i 30-tych zakrólował modernizm. Modernizm jako styl architektoniczny, miał za zadanie zadbać o rosnące wymagania każdego człowieka dotyczące przestrzeni życiowej, higieny i estetyki. Miał zapewnić każdemu człowiekowi słońce, przestrzeń i zieleń dzięki funkcjonalnym, estetycznym i ekonomicznym budynkom. Rezultatem modernizmu w Polsce jest rezygnacja z budowy ciasnych i niskich izb mieszkalnych znanych z dawnych wieków, z grodzenia osiedli i parków, z niewielkich przeszkleń znanych z chat wiejskich oraz z kamienic, a także z ciasnych uliczek pozbawionych kanalizacji na rzecz ulic z szerokimi chodnikami. Przed II wojną światową modernizm stanowił w Polsce styl obiektów elitarnych, takich jak wille, czy też budynki użyteczności publicznej.

Początek ścieżki:

WILLA PRZY UL. STASZICA 5 – WSTĘP DO MODERNIZMU

Adres: ul. Staszica 5
Willa Leopolda Słotwińskiego powstała na początku XX wieku wg. projektu Jana Skóry. Jest świadectwem poszukiwania nowego stylu. W czasie, gdy powstawała, w budownictwie willowym królował bardzo ozdobny styl nazywany historyzmem malowniczym. Architekci stopniowo upraszczali bryły budynków. Poprzez różne style zmierzali do modernizmu, w którym domy składały się z prostych brył geometrycznych sprawiających, że podział budynków był jasny i zrozumiały. Willa przy ul. Staszica 5 nie reprezentuje jeszcze stylu modernistycznego. Widać tutaj dążenie do prostoty bryły, okna są już typowe dla modernizmu, ale całość nawiązuje jednak do stylów historycznych, chociażby poprzez ozdoby w postaci ciosów kamiennych, czy też wykusze (wystające z lica elewacji fragmenty budynku). Styl, w którym została zbudowana opisywana willa nazywany jest półmodernizmem.

2. WILLA PRZY UL. WALSLEBENA 6

Adres: ul. Walslebena 6
Znajdź na mapie
Zaprojektowana w połowie lat 30. XX wieku przez Józefa Baruta, architekta urodzonego w Korczynie, a przez wiele lat działającego na terenie Gorlic. Pierwszym właścicielem willi był adwokat Sandecki, który prowadził sprawy naftowców. Budynek składa się z trzech brył o różnej wysokości. Okna, w sposób typowy dla modernizmu, są połączone w pary wspólnym pasem tynku. Uwagę zwraca trójkątny wykusz, wzbogacający płaską elewację budynku oraz wielkie narożne okno za którym znajduje się klatka schodowa.

3. WILLA PRZY UL. WALSLEBENA 10

Adres: ul. Walslebena 10
Znajdź na mapie
Zaprojektowana dla Heleny i Tadeusza Ćwoków w 1935 roku przez Stanisława Bergmana (syna znanego malarza, również Stanisława Bergmana). Robi wrażenie jakby składała się z dwóch przenikających się sześcianów. W bryle zastosowano zarówno półokrągłe ryzality (występująca część budynku) od strony ogrodu i klatki schodowej oraz loggie (części wklęsłe z oknami i drzwiami). Na niższej części dachu znajduje się taras – jedyny taki w Krośnie. Projekt budynku uchodził w okresie międzywojennym za awangardowy.

4. WILLA PRZY UL. WALSLEBENA 12

Adres: ul. Walslebena 12
Znajdź na mapie
Zaprojektowana przez Alfreda Kołdera dla Walerii Suchanowej. Alfred Jan Kołder był jednym znajwybitniejszych architektów w dziejach Krosna. Większość budowli modernistycznych w mieście jest jego autorstwa. Mieszkał w Krośnie od 1924 roku, kiedy to objął funkcję budowniczego miejskiego. Zachowały się projekty oglądanej willi z naniesionymi poprawkami, prawdopodobnie na życzenie właścicielki. Zaowocowało to złamaniem symetrii drzwi i okien poprzez wejście od strony ogrodu do salonu, ale nie psuje to wyglądu budynku (pierwotnie zaprojektowane było wejście bezpośrednio do sypialni). Bryła willi jest skomplikowana, projektowana uskokowo, a okna są dodatkowo zaakcentowane ceglanymi pasami (zobaczymy to jeszcze na budynku przy ulicy Lwowskiej 12). Co ciekawe, willa ta ma spadzisty dach, czego nie można zauważyć dzięki projektowi dostosowanemu do ukształtowania terenu.

5. DOM PRZY UL. LWOWSKIEJ 8

Adres: ul. Lwowska 8
Znajdź na mapie
Bardzo charakterystyczny dom, budowany w odmianie modernizmu, nazywanej stylem nautycznym, czyli nawiązującym do konstrukcji statków. Ryzalit (cześć budynku wystająca z fasady), zwieńczony tarasem naśladuje mostek kapitański. Oczywiście w innych domach na naszej ścieżce, też możemy zauważyć nawiązania do stylu nautycznego, ale ten budynek prezentuje to najpełniej. Szczególnie wyróżniającym elementem jest ozdobny, kwiatowy podpis „JJF”, wykonany na cześć wnuczki rzeźbiarza Andrzeja Lenika – Jadwigi Jagusi Federkiewicz. W willi mieszkała córka Lenika Jadwiga Federkiewicz. Autorstwo wilii jest niepewne, ale wiązane jest z Alfredem Kołderem. Po sąsiedzku znajduje się willa Andrzeja Lenika zaprojektowana przez Jana Sas Zubrzyckiego.

6. DOM PRZY UL. LWOWSKIEJ 12

Adres: Lwowska 12
Znajdź na mapie
Projekt Alfreda Kołdera z 1934 roku. Budowla ma prosty, geometryczny kształt, którego ozdobą są pionowe i poziome pasy ceglane, kontrastujące z otynkowaną połacią budynku. Pionowe pasy łączą trójdzielne okna, natomiast poziome – są umieszczone pod gzymsem. Urozmaiceniem geometrycznych kształtów willi, są zaokrąglone balustrady balkonów, łagodzące wygląd bryły.

7. WILLA PRZY UL. LWOWSKIEJ 15

Adres: Lwowska 15
Znajdź na mapie
Kolejny projekt Alfreda Jana Kołdera, tym razem z końca lat 20. XX w., zaprojektowana dla Jadwigi i Michała Gruszków. Indywidualne cechy stylu willi w stu procentach identyfikują osobę architekta. Często stosowana przez niego skośna linia dachu, szczególnie we wcześniejszych projektach oraz charakterystyczny podpis w formie trójzęba na naczółku budowli – to elementy, którymi się posługiwał. Ozdobą, nawiązującą do modnego ówcześnie stylu art deco (styl dbający o detale przy geometrycznych formach), są filary ustawione skośnie do ściany budynku. Taki układ ma wywoływać grę promieni słońca.

8. WILLA PRZY UL. LWOWSKIEJ 17

Adres: Lwowska 17
Znajdź na mapie
Ścieżkę architektury modernistycznej kończymy willą powstałą w 1937 roku jako dom własny architekta Alfreda Jana Kołdera, lecz według projektu wykonanego 3 lata wcześniej. Willa Kołdera jest klasycznym przykładem modernizmu w jego rozwiniętej formie – prosta bryła budynku, nastawiona na funkcjonalność, jednak niepozbawiona ciekawych akcentów. Od strony ulicy widoczny jest po lewej ryzalit (występ z gładkiej powierzchni budynku) zwieńczony tarasem. Okna połączone wspólnymi pasami nad i podokiennymi, rozdzielone cienkim słupkiem nadają wrażenie lekkości. Dodatkową ozdobą jest odróżniający się nieco od reszty budynku cokół (dolne obramienie willi).
Projekt pn. „Kreujemy + Rozwijamy + Ożywiamy + Stymulujemy + Nakreślamy + Odmieniamy = KROSNO” realizowany w ramach Programu Rozwój Lokalny, współfinansowany w 85% ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021 oraz w 15% z budżetu państwa.

„Wspólnie działamy na rzecz Europy zielonej, konkurencyjnej i sprzyjającej integracji społecznej”

Wysokość otrzymanego dofinansowania wynosi 15 328 498,86 PLN. Beneficjentem/ Partnerem Wiodącym jest Gmina Miasto Krosno. Celem projektu jest kompleksowa poprawa jakości życia w Krośnie oraz lepsze dostosowanie administracji Krosna do potrzeb mieszkańców.

Więcej informacji:

www.norwaygrants.pl
www.norwaygrants.org
Jeśli chcesz poczytać jak rozwija sie Krosno w ramach programu „Rozwój Lokalny” to tutaj: https://www.krosno.pl/dla-mieszkancow/rozwoj-lokalny/aktualnosci

Jeśli chcesz poczytać jak rozwijają sie inne miasta w ramach programu „Rozwój Lokalny” to tutaj: https://www.miasta.pl/kategorie-aktualnosci/program-rozwoj-lokalny
envelopephone linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram