Z KROSNEM ZWIĄZANI – czyli ścieżka przez historię i duszę miasta – śladami postaci związanych z Krosnem. Wędrując tędy ścieżką, odkryjecie postacie historyczne, poetów, filantropów, rzemieślników i innych, których pasja, praca i oddanie sprawiły, że Krosno stało się tym, czym jest dzisiaj.

Michał Mięsowicz urodził się w 1864 r. w Korczynie koło Krosna, w rodzinie mieszczańskiej o mocnych tradycjach rzemieślniczych. Jego ojciec był cenionym zegarmistrzem i to pod jego okiem Michał rozpoczął swoją przygodę z zegarmistrzostwem. Kiedy zakończył naukę u swojego ojca, kształcił się dalej w Pradze i Wiedniu w firmie zajmującej się produkcją zegarów wieżowych. Po powrocie do Krosna, Mięsowicz osiadł tu na stałe, został przyjęty do Cechu Wielkiego jako mistrz zegarmistrzowski i w 1901 i w budynku przy którym jesteś, otworzył Pierwszą Krajową Fabrykę Zegarów Wieżowych, która funkcjonowała do 1938 roku. W swojej fabryce wyprodukował ponad 280 mechanizmów zegarów wieżowych, a wiele dziś działa nieprzerwanie do tej pory. Sukcesy Mięsowicza i wysoka jakość jego wyrobów docenione zostały na wielu wystawach krajowych i zagranicznych, w tym na najważniejszej: w 1908 roku zdobył Złoty Medal na Międzynarodowej Wystawie Przemysłowej w Paryżu.
Mięsowicz był postacią znaną, angażującą się w sprawy miasta. Pełnił funkcje publiczne: był członkiem Rady Miejskiej, wiceburmistrzem Miasta Krosna, asesorem
i ławnikiem sądowym, cechmistrzem Cechu Wielkiego, wybitnym nauczycielem
i przewodniczącym Komisji Egzaminów Czeladniczych a także prezesem Towarzystwa Mieszczańskiego Zgoda. Zmarł w 1938 roku w Krośnie, pozostawiając po sobie ogromne dziedzictwo.

Adres: ul. Krakowska 9

Być może właśnie tą krótką uliczką przechadzał się kiedyś Paweł z Krosna i snuł rozmyślania na temat literatury? Nazwa ulicy jest hołdem dla urodzonego około 1470 roku filologa, tłumacza i poety renesansowego. Paweł z Krosna nazywany też Procler, znany także jako Ruthenus, od 1491 roku studiował w Krakowie, a następnie kontynuował naukę na Pomorzu, gdzie w 1500 roku uzyskał stopień bakałarza. Gdy powrócił do Krakowa iw 1506 roku zdobył tytuł mistrza nauk wyzwolonych czyli tytuł magistra, prowadził tam od 1507 roku wykłady z literatury klasycznej. Jego twórczość była różnorodna – obejmowała zarówno utwory religijne jak i okolicznościowe, często wzorowane na stylu i antycznym metrum. Pisał różnorodne utwory, w tym elegie, wiersze religijne oraz tłumaczenia i komentarze do tekstów antycznych Paweł z Krosna dążył do reformy przestarzałych programów nauczania a w roku 1513 został przyjęty do grona zarządzającego uniwersytetem krakowskim.


Zmarł w 1517 roku w Nowym Sączu. Jego twórczość odegrała pewną rolę w rozwoju polskiego humanizmu i literatury nowołacińskiej w XVI wieku. Ta postać wciąż inspiruje artystów i współczesnych poetów o czym świadczy wiersz krośnianina, współczesnego poety Marka Petrykowskiego:


SPACER ULICĄ PAWŁA Z KROSNA

To nie Ferrara, Siena czy Florencja
Jednak wrześniowe słońce przytuliło się
do ściany domu przy uliczce
i stały się jakby włoskie mozaiki
z ledwie złotawą jesienią renesansu.

Ta ulica pachnie starym winem,
rano zmienia się w ciszę wiedeńskiej biblioteki,
wieczorem pobrzmiewa na niej gwar krakowskich żaków.
Czasem, gdy promienie schodzą w dół
po dachach Starówki, widać na ścianach
postać profesora z książkami pod pachą,
w których łacińskie wersy wypalał jak cegły…

Adres: ul. Portiusa 4

Zbigniew Oprządek i jego antykwariat przy ul. Portiusa 4, to miejsce dobrze znane wielu krośnianom, przyciągające bibliofilów i miłośników sztuki z Polski i z zagranicy. Antykwariat Oprządka działa od ponad 30 lat i wciąż zachowuje autentyczny klimat, nie ulega trendom i pod sufit wypełniony jest książkami. To miejsce kultowe a Oprządek nie tylko sprzedaje książki – można powiedzieć że to on jest tym miejscem i postacią tak barwną, że przyciąga klientów, a rozmowy z nim – o życiu, świecie, kulturze na długo zapadają w pamięć. Pan Zbyszek chętnie opowiada o swoich życiowych perypetiach, a jego stałym klientom znane są historie o spotkaniu z Tadeuszem Kantorem czy książkach czytanych we wnętrzu czołgu - sami spytajcie!
W swoim antykwariacie prowadzi także Galerię Hetta, w której organizuje wystawy sztuki współczesnej. Bywając – jak mawiają miejscowi – „u Oprządka” można poczuć się w Narnii – choćby dlatego, że przejście pomiędzy pomieszczeniami wiedzie przez starą szafę.
Znany jest również profil Oprządka w mediach społecznościowych - gdzie opisuje historie z życia antykwariatu - pełne humoru ale też filozoficznych rozmyślań.

Adres: skrzyżowanie ul. Ordynackiej i ul. Kazimierza Wielkiego

Instalacja artystyczna Krosno w nieskończoności – system luster i świecących ram to projekt poświęcony Janowi Szczepanikowi, urodzonemu w 1872 roku – wybitnemu wynalazcy, który najmłodsze lata życia spędził w Krośnie pod opieką wujostwa. Po nauce w krakowskim seminarium nauczycielskim, przez kilka lat był nauczycielem w podkrośnieńskich miejscowościach. Swoje dorosłe życie związał z Tarnowem, gdzie osiedlił się ze swoją żoną Wandą Dzikowską a w związku ze swoją działalnością wynalazczą wiele podróżował. Nazywany polskim Edisonem czy da Vinci z Galicji – odkrywał nowe obszary nauki, a jego wizje nie miały granic. Wynalazł m.in. fotografię barwną, telektroskop – czyli odpowiednik współczesnej telewizji, był prekursorem filmu barwnego, zrewolucjonizował tkactwo, a Mark Twain poświęcił mu aż dwa opowiadania. Jan Szczepanik wyprodukował także kamizelkę kulochronną – bazując na pomyśle innego polskiego wynalazcy – Kazimierza Żeglenia. Kamizelka wykonana z jedwabnej nici, wzbudziła spore zainteresowanie i zakupił ją sam ówczesny Król Hiszpanii Alfons XIII.
Instalacja Krosno w nieskończoności, poprzez zwielokrotnienie odbicia, symbolicznie odwołuje się do działań wynalazcy, które skupiały się na rozwijaniu systemów przekazu obrazu.
Wynalazki Jana Szczepanika zrewolucjonizowały i zmieniły bieg historii. Pozostawił po sobie setki patentów i bogate dziedzictwo, które przyczyniło się do rozwoju wielu dziedzin techniki.
Jan Szczepanik zmarł w 1926 r. w wieku zaledwie 54 lat. Spoczywa w grobowcu rodziny Dzikowskich na Starym Cmentarzu w Tarnowie.

Adres: gmach sądu, ul. Sienkiewicza 12

Napis na tablicy na budynku sądu: Hic pax – Tutaj pokój – to upamiętnienie istnienia Bramy Węgierskiej. W XVII-wiecznym mieście Krośnie, w jasny zimowy dzień roku 1656, rozbrzmiewały dźwięki dzwonów, a całe miasto w napięciu oczekiwało wizyty króla Jana Kazimierza. Przy jednej z dwóch bram wjazdowych do miasta – Bramie Węgierskiej, w cieniu drzew, na czele tłumu stał Robert Portius. Miał on powitać króla w Krośnie. Jego królewskiej mości towarzyszył Gabriel Wojniłłowicz – starosta krośnieński – polski wojskowy i oficer, pułkownik jazdy koronnej i szlachcic herbu własnego. W 1655 roku wojsko pod wodzą Wojniłłowicza stawiło skuteczny opór poplecznikom szwedzkiego króla, zwyciężając w bitwie pod Krosnem. Pułkownik odegrał istotną rolę w obronie Rzeczypospolitej uczestnicząc w wielu kluczowych bitwach i wydarzeniach. Po latach Henryk Sienkiewicz zainspirowany osobą Wojniłłowicza częściowo wzorował na nim postać Andrzeja Kmicica.
W czasie pobytu w Krośnie król Jan Kazimierz prowadził działalność polityczną i dyplomatyczną, mówi się więc, że w tym czasie przez chwilę Krosno było niemianowaną stolicą Polski.
Wojniłłowicz zmarł prawdopodobnie na skutek ran bądź w wyniku śmierci w walce w 1664 roku.

Adres: ul. Kapucyńska 3

Pięknie zdobiony, pękaty balkon kamicy przy ul. Kapucyńskiej 3 to dzieło Jana Zygmuntowicza – krośnieńskiego rzemieślnika. Urodził się on w 1861 roku w Krośnie, z wykształcenia był ślusarzem a jego pasją było pszczelarstwo. Kiedy zdał egzamin mistrzowski, ucząc się wcześniej w austriackiej fabryce wagonów, powrócił do Krosna i tu w 1893 roku założył własny warsztat ślusarski. Balkony jak ten – wykonany dla własnej kamienicy a także, bramy, parkany ogrodzenia, ozdabiały i do dzisiaj zdobią wiele budynków w mieście takich jak: Szkoła Realna, Szkoła Tkacka czy Sąd.
Jego zainteresowanie pszczelarstwem zaowocowało powstaniem Pierwszej Krajowej Wytwórni Przyborów Pszczelniczych gdzie produkował narzędzia i przybory do produkcji miodu. Zygmuntowicz sprowadzał z zagranicy szlachetne rasy pszczół, które potrafił dostosować do lokalnych warunków. Był także twórcą innowacyjnego ula o szklanych ścianach, który umożliwiał obserwację pszczół.
Zygmuntowicz aktywnie uczestniczył w wielu krajowych i zagranicznych wystawach, wychował wielu uczniów, przyczyniając się do wykształcenia wysoko wykwalifikowanych rzemieślników. Ciekawostką jest, że jednym z jego uczniów był Władysław Gomułka. Zasiadał w Radzie Miejskiej, Cechu Wielkim w Krośnie, angażował się w sprawy miasta. Zmarł w 1945 roku w Krośnie.

Adres: ul. Kapucyńska 1

Piękny budynek, z przyciągającą wzrok dekoracją sgraffitową, to obiekt ważny nie tylko ze względu na swoje walory architektoniczne ale też ze względu na swoją historię. Tu działało założone przez Ignacego Łukasiewicza w 1874 r. wraz ze wspólnikami – Tytusem Trzecieskimi i Karolem Klobassą – towarzystwo, które miało wspierać rozwój miejscowego przemysłu i rzemiosła. Łukasiewicz, urodzony w 1822 r. był farmaceutą, przemysłowcem i uznawany jest za jednego z pionierów przemysłu naftowego oraz wynalazcę lampy naftowej. Jego najważniejszym osiągnięciem było opracowanie procesu destylacji ropy naftowej i uzyskanie ciekłego paliwa, zwanego naftą. To odkrycie w rozwijającym się w tamtych czasach przemyśle naftowym stało się podstawą dla wielu nowych technologii i zastosowań.

Łukasiewicz współpracując z okolicznymi właścicielami ziem roponośnych w okolicach Krosna, Jasła i Gorlic, zakładał spółki i kopalnie ropy. Pierwsza na świecie kopalnia ropy naftowej powstała w Bóbrce nieopodal Krosna w 1854 roku. Kopalnia czynna jest do dziś a na jej terenie działa Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza.
Łukasiewicz zmarł w 1882 roku, pochowany jest na cmentarzu parafialnym w Zręcinie nieopodal Krosna.

Adres: Kaplica Oświęcimów, ul. Franciszkańska 5

Perła baroku, jeden z najwspanialszych w kraju zabytków architektury wczesnobarokowej – Kaplica Oświęcimów przy kościele Franciszkanów w Krośnie, to tak naprawdę mauzoleum rodzinne Oświęcimów, wybudowane na zlecenie Stanisława Oświęcima. Stanisław Oświęcim herbu Radwan urodził się około roku 1605 koło Pilzna. Był podróżnikiem i pamiętnikarzem, łowczym sanockim, dworzaninem króla Władysława IV Wazy oraz marszałkiem dworu hetmana Stanisława Koniecpolskiego. W czasie swoich podróży prowadził diariusz, który jest bezcennym źródłem faktów z jego życia i świadectwem epoki. Postać ta być może zapadłby w niepamięć, jednak stał się bohaterem legendy porównywanej do historii Romea i Julii.

Stanisław Oświęcim miał przyrodnią siostrę Annę, piękną i mądrą. Przyrodnie rodzeństwo zakochało się w sobie bez pamięci, jednak pokrewieństwo przeszkadzało w ich szczęściu.
Stanisław udał się do Rzymu, by prosić papieża o zgodę na małżeństwo. Papież pobłogosławił ich uczucie, jednak Anna zmarła, nie doczekawszy powrotu Stanisława. Kiedy ten wrócił i rozumiał, że Anna nie żyje, nie zniósł straty a jego serce pękło ze smutku.

Trumny kochanków spoczywają do dziś obok siebie w krypcie kaplicy.

Adres: Rynek 8

W tym domu urodził się i mieszkał Franciszek Pik – Mirandola – głosi napis na tablicy pamiątkowej. Franciszek Zdzisław Pik, urodził się w 1871 roku w Krośnie, był pisarzem, poetą i tłumaczem z okresu Młodej Polski. Ukończył studia z farmacji na Uniwersytecie Jagiellońskim i pracował jako aptekarz, jednak stale rozwijał swoje literackie i naukowe zainteresowania. Mirandola to pseudonim, który przyjął od renesansowego pisarza Francesco Pico della Mirandoli. Jako poeta wywarł istotny wpływ na rozwój kierunków literackich, takich jak: impresjonizm, symbolizm i ekspresjonizm. Współtworzył także rodzime nurty fantastyki naukowej oraz grozy, znane jako weird fiction. Jego nowele fantastyczne, zostały zebrane w zbiorze Tropy. Mirandola to przyjaciel z dzieciństwa Jana Szczepanika. Łączyły go także bliskie relacje rodzinne z Ignacym Łukasiewiczem. Zmarł w 1930 roku.

Przetłumaczył ponad 200 tomów prozy literatury włoskiej, francuskiej, angielskiej, niemieckiej i skandynawskiej. Na kamienicy przy której jesteś, zakupionej w 1867 roku przez ojca Mirandoli, krośnianie postarali się o umieszczenie tablicy upamiętniającej tego pisarza z okazji jego setnej rocznicy urodzin. Franciszek Pik Mirandola zmarł w 1930 roku w Krakowie

Adres: Rynek 27