KROSNO - WICHRY WOJNY

Ścieżka wojenna

Informacje o ścieżce

  • Długość: 4,5 km
  • Czas: ok. 2,5 godz.
  • Stopień trudności: łatwa
  • Utrudnienia związane z dostępnością: schody w kościele farnym.
Wichry wojny nie omijały również Krosna. Na szczęście, trzeba przyznać, straty i zniszczenia wojenne nie były tak duże, jak w wielu innych miastach. Krośnianie nigdy nie szczędzili sił i środków, gdy trzeba było wspomóc Ojczyznę w trudnych chwilach. W okresie rozbiorów miasto dawało schronienie uczestnikom zrywów powstańczych, a mieszkańcy wspierali działalność niepodległościową, zarówno poprzez osobistą działalność, jak i zbiórki pieniędzy. Niniejsza ścieżka zaprezentuje miejsca, które wiążą się z historią wojenną naszego miasta i regionu.

Początek ścieżki:

Prywatne Muzeum Podkarpackich Pól Bitewnych w Krośnie

Adres: ul. Czajkowskiego 92
Muzeum istnieje od 2003 roku. Jest prywatną placówką muzealną, gromadzącą zbiory związane z podkarpackimi polami bitewnymi z lat 1914 – 1945. Na ekspozycji prezentowane jest ponad 2 tysiące eksponatów. Kolekcję zapoczątkowały artefakty zebrane kilkadziesiąt lat temu z różnych zakątków Podkarpacia, gdzie niszczały i były w tamtym czasie na ogół łatwo dostępne. Obecnie eksponaty pozyskiwane są w wyniku zakupów i darowizn. Zbiory prezentowane są w formie ekspozycji stałej w budynku mieszczącym muzeum, wystawie półplenerowej na terenie posesji oraz w graniczącym z nią schronie przeciwlotniczym z okresu II wojny światowej. Atrakcją ekspozycji jest 14 postaci i półpostaci żołnierzy armii walczących na Podkarpaciu w okresie I i II wojny światowej w oryginalnym umundurowaniu, oporządzeniu i z pełnym uzbrojeniem. Ekspozycja podzielona jest na 8 tematycznych wystaw: „Karpaty 1914 – 1915”, „Szkoła Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich w Krośnie 1938 – 1939”, „Wrzesień 1939”, „Konspiracja niepodległościowa”, „Dukla 1944”, „Podkarpacie 1945”, „Narzędzia wojen”, „Lotnictwo II wojny światowej w strefie Krosna”, „Łopatki saperskie na przestrzeni wieków” oraz „Tyle pozostało”.

Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem.

2. DAWNA KOMENDA WERBUNKOWA – SIEDZIBA PTTK W KROŚNIE

Adres: ul. Krakowska 9
Znajdź na mapie
W 1920 roku mieściła się tu Wojskowa Komenda Werbunkowa i to tutaj zgłaszali się poborowi kierowani na front wojny polsko-bolszewickiej. Z tego miejsca wyruszyło ich 426. Ale nie tylko poprzez krośnieńską komendę mieszkańcy Krosna i okolic zaciągali się w szeregi Wojska Polskiego – ostatecznie w wojnie wzięło ich udział nawet 2000. W 100. rocznicę wojny na budynku umieszczono pamiątkową tablicę. Wojna polsko-bolszewicka nie była pierwszą ofiarą, jaką nasze miasto i region poniosły w walce o niepodległość Polski. Od 1 listopada 1918 roku działała w Krośnie Powiatowa Komenda Wojsk Polskich. 21 listopada ochotnicy sformowani w kompanię krośnieńską (dowodzoną przez późniejszego sławnego generała z czasu II wojny światowej – Stanisława Maczka) wyruszyli na wschód, by walczyć z Ukraińską Armią Halicką o ustalenie polskich granic. Walczyli oni w ramach 3 Batalionu Strzelców Sanockich, którym dowodził były dowódca krośnieńskiej komendy ppłk. Swoboda. Najcięższe walki toczyli w rejonie Chyrowa w obronie linii kolejowej, a następnie brali udział w walkach o odblokowanie Lwowa.

3. GROBY ŻOŁNIERZY NA STARYM CMENTARZU W KROŚNIE

Adres: ul. Krakowska 3
Znajdź na mapie
Pierwsze pochówki na starym krośnieńskim cmentarzu odbyły się w 1785 roku, po zamknięciu przez władze austriackie, ze względów sanitarnych, cmentarza przy farze. Pochowano tu około 20 tysięcy osób. Wśród nich było wielu uczestników walk o niepodległość Polski z lat: 1812, 1846, 1863, 1918, 1920. Najstarsze mogiły żołnierskie nie przetrwały do dzisiejszych czasów. Ponad nagrobkami dominuje pomnik powstańców styczniowych wykonany przez krośnieńskiego artystę Andrzeja Lenika, według projektu Napoleona Nawarskiego. Pomnik powstał w 1903 roku staraniem Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Uczestników Powstania. Na cmentarzu leżą powstańcy listopadowi: Kajetan Gryglewski, Józef Sętkiewicz, Jan Lubicz Szydłowski; powstańcy styczniowi: Franciszek Bernard, Jan Grabowski, Walery Kozłowski, Feliks Machinko; legioniści z I wojny światowej: Stanisław Mazurkiewicz, Rudolf Mleczko i Władysław Gościński.


4. KRZYŻ PRZY RONDZIE OBOK GŁÓWNEJ POCZTY

– NAJAZD TARCZAYA W 1474

Adres: ul. Piłsudskiego 30
Znajdź na mapie
Konflikt o pozyskanie korony węgierskiej dla polskiego księcia Kazimierza Jagiellończyka doprowadził do wybuchu wojny polsko-węgierskiej w 1471 roku. Pomimo że rok później zawarto rozejm, to jednak dalej dochodziło do ciągłych walk. W 1474 roku, w odwecie za najazd na Słowację (wówczas była to część Królestwa Węgier) do Polski wkroczyły oddziały dowodzone przez Tomasza Tarczaya. Po złupieniu szeregu miejscowości 17 stycznia najeźdźcy pojawili się pod Krosnem. Szybka reakcja strażników miejskich przy Bramie Węgierskiej zamknęła napastnikom drogę do miasta, ale przez 2 dni Węgrzy łupili i palili przedmieścia. Najważniejszym spalonym budynkiem był kościół pw. Świętego Ducha, przy którym znajdował się szpital (był to ówcześnie bardziej przytułek niż szpital w dzisiejszym znaczeniu). Zniszczenie kościoła wstrząsnęło samym Tarczayem, który później przysłał pieniądze na odbudowę. Dzisiaj na miejscu kościoła św. Ducha stoi krzyż ufundowany przez burmistrza Jana Świętnickiego.

5. MURY MIEJSKIE

Adres: ul. Podwale
Znajdź na mapie
Krosno początkowo było otoczone wałem ziemnym, a od czasów przywileju Kazimierza Wielkiego zaczęto budować mury obronne. Ich rozbudowa trwała do XVII wieku. W ostatniej fazie wspomagały ją w znacznej mierze fundacje Roberta Wojciecha Portiusa. W najważniejszych miejscach mury były podwójne – co świadczy o zamożności miasta. Dzięki fortyfikacjom Krosno mogło obronić się w 1474 i w 1657 roku. Co ciekawe, owe dwa ataki przeprowadzili Węgrzy. W drugim przypadku Węgrzy z Siedmiogrodu – sojusznicy Szwedów w czasie potopu. Mury rozbudowywano jeszcze po potopie szwedzkim dzięki pieniądzom zapisanym przez Portiusa w testamencie z 1658 roku, gdzie przeznaczył 6 tys. zł na podwyższenie wieży strażniczej oraz 2 tys. zł bezpośrednio na mury obronne. W XVIII wieku, zaczęto ostatecznie rozbierać mury, gdyż straciły one swoje militarne znaczenie. Materiał wykorzystywano dla innych budowli, a miejsce po murach posłużyło rozbudowie miasta. Część murów miejskich została wchłonięta przez różne budynki – np. szkołę tkacką (dzisiejsze budynki krośnieńskiej wyższej uczelni), przez klasztor oo. Franciszkanów, czy kościół farny. Jedyny relikt fortyfikacji Krosna znajduje się przy ulicy Podwale. Obwód murów miejskich wynosił ok. 1,2 km. Grubość wahała się od 2,4 do 1,2 m, a ich wysokość wynosiła od 5,5 do ponad 8 m.

6. PRĘGIEŻ

– GABRIEL WOJNIŁŁOWICZ, KROŚNIEŃSKI KMICIC

Adres: Rynek 7
Znajdź na mapie
Pręgieże w miastach zwykle znajdowały się na płycie rynku. Można przypuszczać, że i w Krośnie był tak umieszczony pręgierz. Jednak poprzez wieki uległ zniszczeniu i zastąpiła go przypora kamienicy wójtowskiej. Przy pręgieżu wykonywano kary na przestępcach. O krośnieńskim miejscu kaźni zachowało się niewiele informacji. Mamy jeden ważny przekaz historyczny z okresu potopu szwedzkiego, kiedy to część okolicznej szlachty pod dowództwem Aleksandra Prackiego poparła szwedzkiego króla Gustawa Adolfa. Przeciwko nim, po stronie prawowitego króla Polski Jana Kazimierza, wystąpił starosta krośnieński Gabriel Wojniłłowicz, zasłużony w wielu wojnach oficer. Niektóre fragmenty jego życiorysu zostały wplecione przez Henryka Sienkiewicza jako zdarzenia z życia postaci Andrzeja Kmicica: przeprowadzenie Jana Kazimierza ze Śląska przez góry do Polski czy dowodzenie sojuszniczym oddziałem tatarskim. 7.12.1655 r. doszło pod Krosnem do bitwy pomiędzy zwaśnionymi stronami. Zwyciężył Wojniłłowicz i pokonanych przeciwników powiódł na krośnieński rynek pod pręgierz. Tutaj rozstrzelano Prackiego, a jego żołnierzy wybatożono.

7. MATKA BOŻA MURKOWA W KOŚCIELE FRANCISZKANÓW – OBLĘŻENIE 1657

Adres: Franciszkańska 5
Znajdź na mapie
Gdy w 1657 roku wojska księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego, sprzymierzone ze Szwedami obległy Krosno, w mieście nie było wojska. Miasta bronić mieli mieszkańcy dowodzeni przez krośnieńskiego wójta Roberta Wojciecha Portiusa. Nie znamy dokładnej liczby oblegających. Wiemy jedynie, że Rakoczy wkroczył do Polski na czele 25 tysięcy żołnierzy, do których dołączyło się prawie 10 000 Kozaków. Po wielu walkach - m.in. pod Lwowem, Przemyślem, Łańcutem, wojska, które dotarły pod Krosno, były już uszczuplone, ale ciągle znacznie przewyższały liczebnie obrońców. Starcie mieszczan z zawodowymi wojskowymi mogło skończyć się tragicznie, dlatego mieszkańcy miasta wzywali pomocy Maryi, zwanej Murkową ponieważ jej obraz znajdował się w kaplicy przy kościelnym murze. Oblężenie okazało się nieskuteczne i Siedmiogrodzianie musieli odstąpić od murów miasta. Krośnianie zwycięstwo to łączyli z pomocą udzieloną przez Matkę Bożą, która po tym wydarzeniu została patronką Krosna.

8. POMNIK ŻOŁNIERZY ARMII KRAJOWEJ

Adres: rondo u zbiegu ulic Niepodległości i Lwowskiej
Znajdź na mapie
Pomnik odsłonięto i poświęcono 2 października 2004 r. Wykonany jest z granitu i marmuru. Wyobraża rękę wyciągniętą w geście zwycięstwa. Na granitowym obelisku widnieją słowa roty przysięgi żołnierzy AK. Zamontowano na nim tablicę informacyjną oraz symbol Polski Walczącej. Pomnik wykonali Ryszard i Czesław Karwatowie. Inicjatorem budowy było krośnieńskie koło Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. W czasie II wojny światowej Krosno było siedzibą Obwodu AK Krosno (kryptonimy „Korzeń”, „Kawa”). Podlegał on Inspektoratowi AK „Jasło” (inna nazwa Inspektorat AK „Podkarpacie”) razem z Obwodami: Sanok, Brzozów i Jasło. Wyższymi szczeblami dowodzenia były: Podokręg AK Rzeszów i Okręg AK Kraków.

9. KWATERY WOJSKOWE NA CMENTARZU KOMUNALNYM W KROŚNIE

Adres: Cmentarz komunalny ul. Wyszyńskiego
Grób Nieznanego żołnierzaObelisk żołnierzy I wojny Światowej
Wojny przetaczające się przez ziemie polskie, a tym samym przez Krosno, pozostawiły liczne ślady w postaci wojennych cmentarzy. Największe nagromadzanie tego typu pochówków znajduje się na cmentarzu przy ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego. W części cmentarza od strony krośnieńskiej obwodnicy znajdują się:
- kwatera żołnierzy Września 1939 r., złożona ze zbiorowych mogił umieszczonych w trzech rzędach; na kwaterze umieszczono żelazny krzyż i kamienny pomnik;
- dwuczęściowa kwatera żołnierzy poległych w okresie I wojny światowej wraz z Grobem Nieznanego Żołnierza – ulokowanym przy alejce, a z tyłu znajduje się zbiorowa mogiła poległych w I wojnie światowej.
W części od strony ul. Wyszyńskiego znajdują się:
- kwatera Lotników i Żołnierzy Polskich poległych w 1939 r. składająca się z 39 pojedynczych i podwójnych mogił; na jednej z nich zamontowano śmigło.
- kwatera Żołnierzy Armii Krajowej złożona z 13 mogił z centralnym pomnikiem.
Projekt pn. „Kreujemy + Rozwijamy + Ożywiamy + Stymulujemy + Nakreślamy + Odmieniamy = KROSNO” realizowany w ramach Programu Rozwój Lokalny, współfinansowany w 85% ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021 oraz w 15% z budżetu państwa.

„Wspólnie działamy na rzecz Europy zielonej, konkurencyjnej i sprzyjającej integracji społecznej”

Wysokość otrzymanego dofinansowania wynosi 15 328 498,86 PLN. Beneficjentem/ Partnerem Wiodącym jest Gmina Miasto Krosno. Celem projektu jest kompleksowa poprawa jakości życia w Krośnie oraz lepsze dostosowanie administracji Krosna do potrzeb mieszkańców.

Więcej informacji:

www.norwaygrants.pl
www.norwaygrants.org
Jeśli chcesz poczytać jak rozwija sie Krosno w ramach programu „Rozwój Lokalny” to tutaj: https://www.krosno.pl/dla-mieszkancow/rozwoj-lokalny/aktualnosci

Jeśli chcesz poczytać jak rozwijają sie inne miasta w ramach programu „Rozwój Lokalny” to tutaj: https://www.miasta.pl/kategorie-aktualnosci/program-rozwoj-lokalny
envelopephone linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram